Histamina- informacje ogólne

Histamina- informacje ogólne

Aktualnie przeżywamy renesans zainteresowań histaminą. Chociaż od lat posługujemy się lekami, które blokują jej działanie (leki antyalergiczne i hamujące wydzielanie kwasu żołądkowego z grupy H2- inhibitorów) efekty działania histaminy wydają się być dużo większe, niż początkowo sądzono. Szczególnie dużo zainteresowania budzi zaburzenie o niejednorodnej przyczynie i niejednorodnych objawach, które funkcjonuje pod nazwą nietolerancja histaminy. Żeby jednak to schorzenie zrozumieć, musimy lepiej poznać samą histaminę. I to jej właśnie poświęcony jest ten wpis.

Wstęp

Już ponad 60 lat temu opisano objawy chorobowe, które początkowo wiązano wyłącznie ze spożywaniem ryb z rodziny makrelowatych (tuńczyk, makrela, śledź). Objawy wystąpiły bowiem u wszystkich członków rodziny po spożyciu tuńczyka transportowanego w złych warunkach sanitarnych. Dziś już wiemy, że był to efekt zatrucia histaminą. W tej chwili wiemy też o istnieniu innej choroby związanej z histaminą, ale wynikającej z niedoboru enzymu, który histaminę degraduje. To powoduje, że niektóre osoby, nawet po spożyciu produktów zawierających niewielkie ilości histaminy, mogą doświadczać objawów, które historycznie wiązano właśnie z zatruciem histaminą.

Co to jest histamina?

Histamina  jest krótko działającą aminą bioaktywną. Jej wytwarzanie zachodzi w jednym kroku- w reakcji przeprowadzanej przez dekarboksylazę histydyny z histydyny powstaje histamina. Enzym ten potrzebuje dużych ilości fosfaranu pirydoksalu (aktywnej formy witaminy B6) jako kofaktora. Dekarboksylaza histydyny jest na tyle powszechnym enzymem, że występuje nie tylko w tkankach ssaków, ale też w niektórych bakteriach.

Histamina znana jest już od dawna. Reakcja dekarboksylacji histydyny została po raz pierwszy opisana w 1907 roku przez Windausa i Vogta, natomiast efekty jej działania w organizmie opisano w 1910 roku. Histamina jednak dopiero w ostatnich dekadach przeżywa swój renesans, co głównie wynika z odkrycia nowych receptorów (H3 i H4, poza znanymi dotychczas i często wykorzystywanymi w leczeniu wyłącznie H1 i H2).

Nazwa histaminy pochodzi od greckiego słowa “histos”, co znaczy tkanka. Odzwierciedla ona obecność i skutki jej działania właściwie w całym organizmie.

Gdzie znajdziemy histaminę?

Histamina jest syntetyzowana i gromadzona w dużych ilościach w ziarnistościach bazofilów i mastocytów (o czym możesz przeczytać także we wpisie o mastocytach), także w komórkach enerochromatofilnych żołądka, węzłach chłonnych i grasicy. Mniejsze jej ilości można znaleźć w wątrobie, płucach, w odgałęzieniach neuronów histaminergicznych w mózgu. W dużych ilościach występuje w płucach, skórze oraz w przewodzie pokarmowym. Uwalniana jest pod wpływem różnorodnych bodźców immunologicznych i nieimmunologicznych. Ocenia się obecnie, że histamina pełni co najmniej 23 różne funkcje fizjologiczne.

Co się dzieje z histaminą w organizmie?

Aktualnie znamy dwie ścieżki metabolizmu histaminy: z udziałem enzymu diaminooksydazy (DAO) oraz N- metylotransferazy histaminy (HNMT).

DAO nazywana jest inaczej histaminazą lub białkiem wiążącym amylorid. Jest to enzym zależny od miedzi kodowany przez gen AOC1 zlokalizowany na chromosomie 7 . Enzym ten katalizuje odłączenie grupy aminowej od cząsteczki histaminy. Ponadto histamina może być metabolizowana do 1- metylohistaminy poprzez enzym HNMT, małe białko zakodowane na chromosomie 2 . Katalizuje ono metylację drugiej grupy aminowej pierścienia aromatycznego w reakcji wymagającej obecności S- adenozylometioniny (SAMe) jako dawcy grupy metylowej.

U ssaków obecność DAO jest ograniczona do niektórych tkanek, głównie jelita cienkiego i części wstępującej jelita grubego, łożyska i nerek. W jelicie cienkim aktywność DAO wzrasta w kierunku od dwunastnicy do jelita krętego i jest zlokalizowana głównie na powierzchni kosmków jelitowych. Dla odmiany HNMT występuje w większej ilości tkanek, przede wszystkim w nerkach i wątrobie, ale też w śledzionie, jelicie grubym, prostacie, jajnikach, dróg oddechowych. Ten enzym rozkłada histaminę wewnątrz komórki, w odróżnieniu od DAO, która działa poza komórką. HNMT wykazuje dużą selektywność wobec histaminy, podczas gdy DAO może rozkładać także inne aminy biogenne, jak kadawerynę czy putrescynę.

Histamina w jedzeniu

Histamina dostępna w jedzeniu stanowi główne jej źródło zewnętrzne. Powstaje tam w wyniku działania dekarboksylazy histydyny pochodzenia bakteryjnego. Efekt działania tego enzymu ma dla mikroorganizmów znaczenie ochronne, pozwala im bowiem przeżyć w niskim pH oraz stanowi alternatywne źródło energii. Ta umiejętność bakterii jest jednak zależna od gatunku czy szczepu. Wykazano ją w odniesieniu do niektórych bakterii Enterobacteriaceae, jak Hafnai aluei, Morganella morganii and Klebsiella pneumoniae, które są głównymi producentami histaminy u ryb. Z kolei w serach, fermentowanym mięsie czy warzywach to głównie pałeczki kwasu mlekowego są producentem histaminy.

Wrotami, przez które histamina pochodzenia pokarmowego dostaje się do organizmu, jest nabłonek jelitowy. Chociaż HNMT jest obecna w przewodzie pokarmowym, to głównie DAO chroni organizm przed nadmiarem histaminy pochodzącej z jedzenia lub wytworzonej przez jelitową mikrobiotę. HNMT wydaje się być efektywniejsza w przypadku histaminy podanej dożylnie lub przezskórnie.

Produkty spożywcze potencjalnie zawierające najwięcej histaminy to:

  • przetworzone produkty rybne i mięsne, przechowywane i przetwarzane w niestabilnych higienicznie warunkach
  • produkty fermentowane
  • piwo i wino
  • także niektóre owoce i warzywa

Jeśli spożycie histaminy przekracza możliwości jej degradacji, pojawiają się objawy zatrucia histaminą (zazwyczaj jest to dawka większa niż 500 mg/kg). Objawy pojawiają się w ciągu 20-30 minut po spożyciu bogatego w histaminę produktu, mają charakter lekki lub umiarkowany, ustępują w ciągu kilku godzin i występują u większej liczby osób, które go spożyły. Objawy są związane z fizjologicznymi mechanizmami działania histaminy i obejmują zaczerwienienie i świąd skóry, pokrzywkę, nudności i wymioty, biegunkę, spadek ciśnienia tętniczego krwi, ból głowy, tachykardię oraz uczucie mrowienia.

Czy każdy zachoruje?

Tyle że ta sama dawka histaminy w jedzeniu nie wywołuje podobnego nasilenia objawów u różnych osób. Niektórzy twierdzą, że może to wynikać z obecności innych składników jedzenia, jak np. alkoholu, które potencjalnie mogą zwiększać toksyczność histaminy.
Wydaje się jednak, że może chodzić o osobniczą zmienność w tolerancji histaminy. Po podaniu doustnym takiej samej dawki histaminy stwierdzono, że nie u wszystkich uczestników badania wystąpiły objawy, a ci, u których się pojawiły, mieli różny stopień nasilenia objawów, a nawet inne poziomy histaminy we krwi.

Wynik tego badania oraz innych kolejnych wskazują, że istnieje podgrupa osób z większą wrażliwością na histaminę, co prawdopodobnie wynika z obniżonych zdolności degradowania histaminy. Dlatego aktualnie zainteresowanie badaczy przemieściło się z jedzenia na ludzki organizm skupiając uwagę na możliwości organizmu do reagowania na różne ilości histaminy dostępnej w jedzeniu. I tak powstała koncepcja nietolerancji histaminy. Ale to już temat na kolejny wpis :).

Jeśli chcesz otrzymywać powiadomienia o nowych wpisach na blogu wraz z garścią informacji na tematy związane ze zdrowiem i odżywianiem, zapisz się na newsletter:


Literatura:

1. Comas-Basté O, Sánchez-Pérez S, Veciana-Nogués MT, Latorre-Moratalla M, Vidal-Carou MDC. Histamine Intolerance: The Current State of the Art. Biomolecules. 2020;10(8):1181. Published 2020 Aug 14.

2. Smolinska, S, Jutel, M, Crameri, R, O’Mahony, L. Histamine and gut mucosal immune regulation. Allergy 2014; 69: 273–281.

3. Van Gelderen C.E.M., Savelkoul T.J.F., van Ginkel L.A., van Dokkum W. The effects of histamine administered in fish samples to healthy volunteers. Clin. Toxicol. 1992;30:585–596.

4. Finney J., Moon H.J., Ronnebaum T., Lantz M., Mure M. Human copper-dependent amine oxidases. Arch. Biochem. Biophys. 2014;546:19–32.

5. Doeun D., Davaatseren M., Chung M.S. Biogenic amines in foods. Food Sci. Biotechnol. 2017;26:1463–1474.

Nietolerancja histaminy- u kogo, dlaczego i jak sobie z nią radzić?

Nietolerancja histaminy- u kogo, dlaczego i jak sobie z nią radzić?

Ostatnio stała się dość popularna, dużo się o niej mówi, ale tak naprawdę mało kto wie, o co w niej chodzi.

Wcześniej pisałam już o nietolerancji laktozy, nietolerancji FODMAPs oraz glutenu.

Dzisiaj postanowiłam przybliżyć nieco temat nietolerancji histaminy.

Z tego wpisu dowiesz się, co to jest histamina, jak działa, dlaczego może źle wpływać na organizm, kiedy tak się dzieje, jakie są objawy i jak to leczyć.

Co to jest histamina?

Histamina jest to substancja chemiczna, która wywiera wpływ na wiele narządów w ludzkim organizmie, bierze udział w wielu procesach fizjologicznych (czyli prawidłowych) i patologicznych:

– powoduje skurcz mięśni gładkich, szczególnie oskrzeli i jelit, rozszerzenie naczyń krwionośnych i ich zwiększoną przepuszczalność

– zwiększa wydzielanie śluzu w drogach oddechowych

– powoduje tachykardię (przyspieszoną pracę serca) i arytmie

– jako neurotransmiter przekazuje informacje z całego ciała do mózgu

– jako składnik kwasu żołądkowego bierze udział w trawieniu pokarmów

– bierze udział w reakcji alergicznej- stąd leki antyhistaminowe mają znaczenie w łagodzeniu objawów różnych postaci alergii

– wpływa na pracę układu odpornościowego, moczowo- płciowego, skóry

– i wiele innych

Histamina, która została wytworzona w organizmie, nazywana jest histaminą endogenną. Ale histamina może też zostać spożyta z jedzeniem i taką nazywamy histaminą egzogenną. Receptory dla histaminy znajdują się prawie na każdej komórce, stąd można ją znaleźć niemal w każdej tkance.

Nadmiar histaminy we krwi może być wynikiem:

-uwolnienia jej z komórek tucznych w przebiegu reakcji alergicznej,

-spożycia dużej ilości histaminy pochodzącej z jedzenia (bywa, że ryby, np. makrele, tuńczyk są źródłem dużej ilości histaminy i ich spożycie może wywołać reakcje podobne do alergii, ale niebędące alergią, a zatruciem nadmiernym spożyciem histaminy

-niedostatecznego jej rozkładu przez niewydolne mechanizmy enzymatyczne

I to ten ostatni mechanizm leży u podłoża nietolerancji histaminy.

W prawidłowych warunkach istnieją naturalne mechanizmy enzymatyczne degradujące histaminę. Jeśli mechanizmy te zawodzą, robi się nadmiar histaminy. Histamina krąży we krwi oddziałując negatywnie na jelita, płuca, mózg, układ sercowo- naczyniowy, skórę powodując szereg objawów.

Najczęstsze objawy działania histaminy:

– ból głowy/migrena

– rumień, obrzęk skóry

– niskie ciśnienie tętnicze krwi

– nudności lub zawroty głowy

– zaburzenia rytmu serca lub tachykardia

– nieprawidłowa temperatura ciała

– niepokój

– nudności lub wymioty

– zatkany nos , kichanie

– zmęczenie

– duszność

Są to więc typowe objawy alergii, ale istnieje inny, niealergiczny mechanizm ich powstawania. Stąd nietolerancje histaminy nazywamy pseudoalergiami. Do pojawienia się objawów prawdziwej alergii wystarczy niewielka ilość antygenu, podczas gdy w nietolerancji histaminy nasilenie objawów będzie zależeć od dawki spożytej histaminy.

Nietolerancja histaminy powstaje, gdy zaburzone są proporcje pomiędzy dostarczaniem histaminy a możliwością jej eliminacji. Najważniejszym enzymem, który bierze udział w rozkładaniu histaminy jest DAO- diaminooksydaza (histaminaza), działająca głównie w przewodzie pokarmowym. Enzym ten do poprawnego działania potrzebuje obecności witaminy B6 i C oraz miedzi i cynku.  W różnych schorzeniach przewodu pokarmowego może tego enzymu brakować, stąd jego niedobór może być sygnałem toczącego się w jelitach procesu chorobowego- zapalenia, nowotworu lub uszkodzenia jelit po chemioterapii. Działanie tego enzymu jest naturalną barierą zapobiegającą  wchłonięciu się histaminy do krążenia. Diaminooksydaza powstaje w sposób ciągły, dlatego u osoby zdrowej nawet żywność bogata w histaminę nie jest w stanie wywołać objawów nietolerancji histaminy, bo jest na bieżąco rozkładana.

Typowo nietolerancję histaminy obserwuje się u osób w średnim wieku, a jej częstość z powodu zróżnicowanych i mało charakterystycznych objawów jest trudna do oceny.

Przyczyny wysokiego poziomu histaminy:

– hamowanie aktywności enzymu przez alkohol czy leki

– niedobór substancji niezbędnych do prawidłowej aktywności DAO- witaminy B6, C, cynku i miedzi

– choroby przewodu pokarmowego, np. zapalne choroby jelit, infekcje, pasożyty, dysmikrobia,

– niedobór diaminooksydazy uwarunkowany genetycznie

– histamina może powstawać z L- karnozyny, która uwalniana jest pod wpływem aktywności fizycznej lub w stresie

– stres emocjonalny powoduje ponadto negatywne zmiany w nabłonku jelitowym z rozszczelnieniem bariery włącznie, co również przyczynia się do zwiększonego uwolnienia histaminy w jelicie cienkim

Objawy nietolerancji histaminy:

  1. wynikające z nadmiaru histaminy, opisane powyżej
  2. spowodowane nadmierną syntezą amin katecholowych stymulowaną nadmiarem histaminy- np. paradoksalny wzrost ciśnienia tętniczego, chociaż sama histamina obniża ciśnienie tętnicze krwi; pobudzenie, zaburzenia snu, rozdrażnienie
  3. bóle głowy- podwyższone stężenie we krwi histaminy stwierdzano u osób cierpiących na migreny zarówno w czasie bólu głowy, jak i pomiędzy epizodami bólu. W wielu przypadkach potwierdzano wówczas zmniejszoną aktywność DAO, a ograniczenie podaży pokarmów bogatych w histaminę prowadziło do zaniknięcia objawów.

Do końca niepoznany jest mechanizm, w jaki nietolerancja histaminy wywołuje bóle głowy, tym bardziej , że histamina nie przechodzi przez barierę krew- mózg. Również leki antyhistaminowe nie są efektywne w leczeniu tego typu bólów głowy.

  1. objawy ze strony przewodu pokarmowego- rozlany ból brzucha, kolka, wzdęcia, biegunka
  2. objawy ze strony przewodu oddechowego- wodnisty wyciek z nosa, zatkany nos, w ciężkich przypadkach duszność, kaszel
  3. objawy skórne- przewlekła pokrzywka, atopowe zapalenie skóry
  4. układ rozrodczy- kobity z nietolerancją histaminy często cierpią na zaburzenia cyklu miesięcznego oraz bóle głowy związane z cyklem. Tłumaczone jest to wzajemnym oddziaływaniem histaminy i hormonów płciowych, ponadto histamina potęguje skurcze macicy. Ciekawe jednak, że objawy nietolerancji histaminy mogą zmniejszyć się w czasie ciąży, ponieważ dużo DAO powstaje w łożysku. Z drugiej strony upośledzenie jego syntezy w łożysku może przyczynić się do niepowodzeń w donoszeniu ciąży, stąd często obserwuje się poronienia lub komplikacje w czasie ciąży właśnie u kobiet z nietolerancją histaminy.

Rozpoznanie:

– wykluczenie prawdziwej alergii za pomocą oznaczenia specyficznych dla alergenów pokarmowych przeciwciał IgE lub testów skórnych

– rozpoznanie nietolerancji histaminy wymaga obecności dwóch lub więcej opisanych powyżej objawów

– ustąpienie objawów na diecie z niską podażą histaminy, prowokacja objawów po ponownym podaniu podejrzanego produktu

– badanie jelitowej aktywności DAO

– badanie genetyczne

– badanie krwi- poziom histaminy,  DAO mają małe znaczenie z powodu niestabilnych poziomów- stwierdzono że aktywność DAO jest obnizona u połowy pacjentów z HIT i u 17% w grupie kontrolnej

Leczenie:

– ograniczenie spożycia pokarmów bogatych w histaminę:

  • alkohole fermentowane- piwo, wino, szampan
  • fermentowana żywność- kapusta, ogórki, jogurty
  • wędliny: bekon, salami, szynki długo dojrzewające
  • śmietana, maślanka, masło śmietankowe
  • suszone owoce- figi, daktyle, rodzynki
  • cytrusy
  • długo dojrzewające sery
  • orzechy, kakao
  • warzywa: awokado, bakłażany, szpinak, pomidory
  • wędzone ryby i niektóre gatunki ryb: makrela, tuńczyk, sardynki

– ograniczenie spożycia pokarmów uwalniających histaminę: alkohol, banany, czekolada, mleko krowie, orzechy, papaja, ananasy, owoce morza, truskawki, pomidory, kiełki pszenicy, konserwanty i barwniki

– ograniczenie spożycia pokarmów blokujące DAO- alkohol, napoje energetyczne, herbata

Zaleca się utrzymać taką dietę przez miesiąc, a następnie stopniowo wprowadzać pokarmy. Zwykle poprawa samopoczucia po odstawieniu obserwowana jest w ciągu kilku dni

– odstawienie leków blokujących DAO- aspiryna, niesterydowe leki przeciwzapalne (np. Ketonal, ibuprofen, diklofenak), ambroksol- lek o działaniu wykrzuśnym, niektóre leki przeciwnadciśnieniowe (metoprolol, werapamil)

– zaleca się spożywanie pokarmów świeżych, nieprzetworzonych, niekonserwowanych

– często jest to zaburzenie przejściowe wtórne do innych chorób przewodu pokarmowego

– uzupełnienie niedoborów witamin i mikroelementów (witamina B6, C, cynk, miedź)

– doustna suplementacja enzymu DAO, np. w postaci preparatu Histasolv, który przyjmuje się w postaci kapsułki przed spożyciem posiłku zawierającego histaminę

Z powyższego wpisu wynika, że rozpoznanie nietolerancji histaminy nie należy do łatwych. Różnorodne objawy oraz brak konkretnego markera diagnostycznego utrudniają postawienie trafnego rozpoznania. Warto jednak pamiętać o tej chorobie szczególnie u pacjentów z niecharakterystycznymi przewlekłymi objawami ze strony przewodu pokarmowego o nieustalonej przyczynie (także u dzieci), nawracającymi migrenowymi bólami głowy czy zaburzeniami miesiączkowania u kobiet. A jedynie  pozytywne efekty leczenia dietą niskohistaminową mogą potwierdzić tę chorobę.


Czy ten wpis był dla Ciebie przydatny?

Czy masz swoje doświadczenia na temat nietolerancji histaminy? Jaka dieta Ci pomaga?

Napisz w komentarzu!

Literatura:

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28344921

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23859448

Promocja zakończy się za: